Ahmet Hamdi Tanpınar (1901-1962) Türk edebiyatının en büyük yazarlarından biridir. Bu hükmü verirken kat’iyen mübalağa ettiğimi sanmıyorum. Dayandığım delil ve ölçüleri açıklayabilirim.
Edebiyatta değer, eserin her şeyden önce güzel olmasında, fakat aynı zamanda onun insanı ve hayatı derinlik ve bütün zenginliği ile ifade etmesindedir. Ahmet Hamdi Tanpınar’ın eserlerinde bu vasıflar vardır.
1901 yılında doğan Tanpınar, gençlik yıllarında Yahya Kemal ve Ahmet Haşim’in talebesi ve dostu olmuş, Batı edebiyatından Paul Valery ile Marcel Proust’u kendisine üstad olarak seçmiştir. Bu yazarlar edebiyatta güzellik ve mükemmeliyete ön planda yer verirler. Ahmet Haşim ile Yahya Kemal, Türkiye’de Paul Valery ile Marcel Proust Fransa’da edebiyatın politik ve sosyal gayelerin emrinde bir propaganda vasıtası olmasına karşı çıkmışlardır. Onlara göre edebiyat, tıpkı resim ve musıki gibi -güzel- sanat-tır. Onlardan farkı, boya ve ses yerine, insani ve hayatı anlatmada bu iki vasıtadan çok daha zengin olan dili kullanmasıdır. Tanpınar’ın tenkidi yazılarını okuyanlar, onun sık sık -dil- ve -mükemmeliyet- deyimlerini kullandığını görürler. Dil edebiyatın ifade vasıtasıdır. İyi yazar odur ki, kullandığı vasıtanın bütün imkanlarını bilir. Mükemmeliyete bu imkanları aramakla ulaşılır. Kelime, şiirde, adeta hassas terazi ile tartıldığı için, dilin imkanlarını en iyi bilenler şairlerdir.
Tanpınar şiiri hayatının en büyük ihtirası haline getirmiş, fakat asıl kabiliyetini şiir estetiğine göre yazdığı mensur eserlerinde göstermiştir. Yahya Kemal ve Paul Valery’den gelen -mükemmeliyet- fikrine göre şiirlerinin dilini durmadan yoğuran Tanpınar, az, fakat derin, güzel ve yeni şiirler yazmıştır. Geniş okuyucu kütlesi onu umumiyetle lise kitaplarına ve antolojilere giren -Bursa’da Zaman- şiiri ile tanır. Halbuki Tanpınar’ın en çok önem verdiği şiirler hayatının sonuna doğru çevresinin baskısı ile neşrettiği Şiirler kitabındaki manzumeler ile vefatından sonra kitap haline getirilmiş olan serbest şiirleridir.
Ben Tanpınar’ın şiirlerini Tanpınar’ın Şiir Dünyası adlı kitabımda tahlile çalıştım.
Tanpınar nesirlerinde kendisini daha serbest, adeta daha mesut hissetmiştir. Zira burada onun karşısında Yahya Kemal ve Ahmet Haşim gibi büyük rakipler yoktur. Dikkate şayandır ki, Tanpınar, mensur eserlerini olgunluk yaşına ulaştıktan sonra yazmıştır. Abdullah Efendi’nin Rüyaları (1943), Beş Şehir (1946), Huzur (1949), Yaz Yağmuru (1953), Saatleri Ayarlama Enstitüsü (1962) yılında basılmışlardır. Uzun yıllar kendi şahsiyetini geliştiren Tanpınar’ın otuz beş yaşından sonra kaleme aldığı bu eserlerde, derin kültüre sahip, olgun bir sanatkarın varlığı kendisini gösterir.
Eroine alıştırılan gibi kolay, hafif, sudan yazılara alıştırılmış okuyucu kütlesi için bu yazıların okunması ve anlaşılması bir hayli güçtür. Fakat insan ve hayat son derece karışık ve en büyük filozof ve alimlerin sırlarını çözemediği karanlık muammalarla doludur. Tanpınar gibi çok yüklü bir hayat tecrübesi geçiren -Evin Sahibi- adlı hikayenin kahramanı yanlarında oturmak mecburiyetinde kaldığı aileden bahsederken: -Hayır, der, burada her şeye bu kadar basit bir gözle bakan insanların arasında yaşamak bana güç gelecek. Bunlar için ölüm, hayat, günün her hadisesi, saadetler ve felaketler o kadar tabii şeylerdi ki… Halbuki ben bir masalı olan adamdım-.
Bu cümle Tanpınar’ın insan ve hayat karşısında aldığı tavrı aydınlatır. O hayatı, derinliğine ele alan, onu bir masal kadar esrarlı ve -ilave edelim- güzel hale getiren bir yazardır. Onun eserleri ancak yazarın sahip olduğu dikkat ve kültür ile okundukları zaman anlaşılabilir ve zevkine varılabilir.
Dünyada koşarak hiçbir şey görülmez. Alain -düşünmek için durmak lazımdır- der. İlim adamı, filozof ve sanatkar durur. Derinleştirir. Uzun uzun yoklar. Bize basit gibi görünen cümlelerin arkasında çalışma ile dolu günler ve uyanık geçmiş geceler vardır. Tanpınar bir sanatkar olduğu için, duygu ve düşüncelerinin teferruatını bütün girinti ve çıkıntıları ile verir. O yazılarında sık sık cümlelerini uzatmakla beraber, onları bir resim veya musıki parçasına yaklaştıran hayallere başvurur. Tanpınar’ın edebiyattan sonra en çok uğraştığı sanatlar -bir seyirci ve dinleyici olarak- resim ve musıkidir. Yazılarında bu iki güzel sanatın tesirleri açıkça görülür. Tanpınar son çağ Türk edebiyatında Halid Ziya Uşaklıgil’den sonra gelen en büyük -üslupçu-dur. Halid Ziya’nın nesirleri gibi onun nesirleri de -sanatkarane-dir, şiir kutbuna yaklaşır. Denemelerinde bile bu özellik kuvvetle hissolunur.
Tanpınar’ı sanatkarane üsluba götüren başlıca amillerden biri onun dünyaya bir ressam gözü ile bakmasıdır. Bir ressam için olduğu gibi, Tanpınar için de dünya bir ışık, şekil ve renk cümbüşüdür. Fakat Tanpınar tabiat ve insanın sadece dış görünüşüne bakmaz. Onların derinliğine de iner. Halid Ziya büyük bir yazar olmakla beraber, umumiyetle hayatın sathında kalmıştır. Onda Tanpınar’ın eserlerindeki başdöndürücü derinlik yoktur. Çok geniş kültüre sahip olan Tanpınar, tarih, psikoloji ve felsefeye de meraklı idi. Diyebilirim ki, son çağ Türk edebiyatında beşeri kültür ile güzel sanatlara Tanpınar kadar ihtiras ile sarılan, onlarla ruhunu besleyen başka bir Türk yazarı yoktur. Hayatı bir sanat eseri kadar güzel bulan Tanpınar’ın içinde onun sırlarını araştıran bir filozof, psikolog ve sosyolog tecessüsü de vardı. O, bu cephesiyle Halid Ziya’dan ve diğer -üslupçu- yazarlardan ayrılır, onların çok üstüne çıkar.
Değerli bir şair, büyük bir hikayeci ve romancı olan Tanpınar derin görüşlerle dolu denemeler de yazmıştır. Beş Şehir, XIX. Asır Türk Edebiyatı Tarihi, Edebiyata Dair Makaleler ve Yaşadığım Gibi adlı kitaplarında sanatkar Tanpınar’ın yanı sıra çok okumuş, çok düşünmüş bir fikir adamını da buluruz. Üstadları olan Yahya Kemal ve Ahmet Haşim fikre büyük önem vermemişlerdir. Tanpınar’ın sanat eserlerinde bile fikir, arka planda insan hayatını gizliden gizliye idare eden esrarlı kainat gibi derinleşir.
Valery, sanat eserinde fikir, meyvenin içindeki besleyici gıda gibi erimiş olmalıdır, der. Tanpınar’ın şiirleri, hikayeleri, romanları bu prensibe tamamiyle uygundur. Okuyucu onları okurken bir masal alemine girmiş gibi büyülenir. Hikayelerinde görüldüğü üzere Tanpınar, rüya ve masala büyük ehemmiyet verir. Modern psikoloji, rüya ve mitlerde derin sembolik manalar bulmuştur. Fakat onlar aynı zamanda güzeldirler. Güzellik kainatın altın anahtarıdır. Tanpınar’ı okurken bunu derinden hissederiz.
Tanpınar’ı onun istediği gibi, dura dura, içlerine sindire sindire okuyanlar, onu sevecekler, yalnız ona karşı değil, bütün sanata, insana ve kainata başka bir gözle bakacaklar, kendilerini ebediyete götüren esrarlı ışıklarla dolu bir yolda bulacaklardır.
Prof. Dr. Mehmet KAPLAN
Not: Yazının orijinal adı: “Tanpınar Hakkında Birkaç Söz”
Kaynak: http://www.os-ar.com/
Başka eserleri yok mu? Varsa neden koyulmamış? Benim için gerekliydi.
Kimin eserleri @musa? Ahmet Hamdi Tanpınar’ın mı, Mehmet Kaplan’ın mı?
İkisiyle ilgili dökümanları da fırsat buldukça yayınlamayı düşünüyorum merak etme.
çok erken yaşta gitmiş
bu çok uzun yaa
adamın hayatı okumakla geçmiş filozofken bile okuyo adama bak be! imrendim doğrusu
çok güzel ama uzun kısası yokmu
ya bu yazarın edebi yönünü bulamadım nerde acaba?????
ya bnim aradadığımbu deil yaaa okuyorum yazar edebi dili ,şiir dili nasıl onu öğrenmek istiyorummm ama çok fazla detay yazayım derken konuyu saptırmışşınız bnce, ama inanın çok gzl olmuş ama acayipte uzun bi daha yaparsanız tavsiyem abartmadan konunun özünü yazmanız inanın okurken bazen gına geliyor öğrenci milletiyiz annamanız lazım biraz bizi.dimi ama neyse bihakine daha az ve öz olursa mükemmel olur ellerinize sağlık bu arada devamını beklerizzz az ve öz olanından
bencede çok uzun bu yaa… kısa ve öz olabilirdi…
bn şimdi anlamadım ya eserleri nerde
bu kadar uzun olmasına rağmen karıştırdım üslupları ve ele aldıkları konular neler???? TEŞEKKÜRLER…..
bana eserleri lazım acil bugüne ödevim var lütfen yardım edin…..uykum da geldi lütfen………..
ÇOK TEŞEKKÜRLER SAYENİZDE ÖDEVİMİ YAPTIM.. EKSİK YAZDIĞIM İÇİM HOCA PUAN VERMEDİ AMA O DA BENİM SUÇUM???
aradığım buda ama çok uzun ben kısa istiyorum lütfen kısası varsa kısaca yazın tşk
yha yazmıssın elıne saglık ama coq uzun senn elın yorulmustur yazmaktan bzım gozlerımız agrıdı okumaktan……:S
nese ısıme deyaramadı bosuna okumusum herkese kolay gelsın
:S:S:S:S
sıze hak werıyorum ama bnm ısıme yaradı cok sagolun canlarım ıyı gunler…..
ya bu çokk uzun lütfen kısaltın bunu yaaa
guzeldi işime yaradı sağolun
yha bu çok uzun nasıl yazacamki?:(
güzel olmuş işime yaradı çok saolun
eyvallah çok saolun hocadan tam puan aldım
yha cok saol bu sıteyı kurandan alah razı olsun
SLM kardeş site güzel bilgileriyle birlikte tabi adına göre bi siteee YAKIŞMIŞ başka ne derim ki daha ne deyim HER ŞEY HAKKINDAKİ HERŞEYY basarılar bilgiler yardımcı oldu ha bu arada benim siteye de beklerim adresi yazdım istediğin kadar online film izleyebilirsin
teşekkür ederim ödevime ardımcı oldunuz gerekten çok sağolun:-)
amcaa daha kısası yoqmuydu yafff ama qüsell olmuş yanee yanlış anlamayın az daha kısa olsaydı benim için daha kolay olurdu
bu ne yaffff hiç bişi anlamadım valla kısa ve öz yazsanız nolurdu acabaaaaa alalalala yaaa
yhaa çok uzunmuş buu
cok güzelmiş bilgiler odew yapmamda yardımcı oldu
ya bu çok güzel edebiyat ödevime çok yardımcı oldu şimdiden ellerinize sağlık!!!
bu cok uzun yha bıraz kısaltsanız olmazmı :d ama yıne de elerinize sağlık cok yardımcı oldunuz
coq kısa tesekkur
xP
ya bu çok uzun kısası yokmu
benim aradığım bu deil ama yinede güzel bide çok uzun insanın okurkeen uyku geliyor
Dilimizi ne güzel kullanıyorsunuz arkadaşlar teşekkür ederim size devam edin böyle …. Edebi kişiliği hakkında aranılan bilgilere ulaşamayan biz öğrencilere daha çok bu yönden yazılar olursa işimize yarar.Emeğinize saygılar..
erkenyasta olmus filozof gibi biri ve cok uzun gozlerim agırdı okumaktan:)
net kişiliği olsa daha güzel olur
ya benim aradıgım yoktu ama yinede çok güzel biligiler var tşk ederim herkese
yha ii güsel yasmışınıssda bnm aradığım bu değilki hocalar cok tuhaf ödew weriolar bn edebi geçmişini arıorum NEYSE YİNEDE COQ SAOL TŞK EDERS
yaa bu çok uzun daha kısası yok mu bunun öğrenci milletiyiz biraz acıyın ama genede güzel olmuş.
coooooooooooooooooook teşekkür ederim mehmet hocam………………
gercekten bu bilgi için tesekkur ederm ama bunun birz daha kısaltılmş halini yayınlarsanız daha coook sevinirim simdidn tesekkur edermm
bencede cok uzun yani
bune yaaaaaaaa bu ogrencı mılletı ne kadar hazırcı olmus madem odew yapmaya gelıyonuz bare ıtıraz etmeyın adamın hayatı bu kadar da degıl bu yazılanlar zaten ozet olarak azılmıs bence cok guzel hersey acık ve net kısa ve oz olsa bu kadar ıyı anlasılmazdı. UZUN DIYEN ARKADASLAR SIZ ODEWI HAZIR BEKLIYOSUNUZ BIRISI YAPSIN DAAA BEN ALIM HOCAYA GOSTERIM mantıgıyla kalkıp oturursanız basarılı olamazsınız dıyınkı yalan (daha cok soleyecek varda bu kadarı sımdılık yeter)
çok uzun yha kopyalayamadımda=(((
bu çokk uzun yaa biraz daha özü olsa olmazmıydı
(
Bu bilgileri Bizimle Paylaştığın için Teşekkür ediyrm. Başarılı Buldum İşime Çok yaradı ; ) Bu Başarılarının devamını Dileyerekten Allaha Emanet Ol Leon Kardeş…..
aaaaaaaa arkadaşlar ayıp oluyo ama biz ögrenciyiz demi uzunu kısasımı olur çalışın işte ne güzel bende tşkr ederim işime yaradı
asıl kaynak adlı metnindedoğu ile batıyı birleştirip sentez yapmalıyız ancak bu şekilde amacımıza ulaşırız diyor.eserlerinde dönemin toplum hayatını anlatmıştır.
Eseleri =huzur,saatleri ayarlama enstitüsü,mahur beste,xıx.asır türk edebiyatı tarihi
ya gerçekten çok güzl yazmışsın emeğine sağlık tşkler.
çok güzel olmuş ama hepsi birbirine girmiş
abicim bu ne kadar uzun sınavda hepsinimi yazcam bn
amca cok guzel yazmışın ellerine saglık
çok teşekkürler ,çok güzel yazmışsınız.
çok uzun cümle kullanmışsınız yaa metin zaten çok uzun daha öz ve açık bi metin yokmu
yha ahmet hamdi tanpınarın eserlerindeki temaları neler ölçüleri nelerdir okadar uzunki aralarında bulamadım eger varsa…
ya benim aradığım bu değilki edebi dili.. şiir dili falan çok ayrıntılara girmişsiniz.. ama yinede saolun..(:
ABİ GÜZEL BİR ANLATIM OLMUŞ SAĞOLUN
cok uzun yaw daha kısası yokmuydu konu anlatcamdaaaaaaaaaaa
ya güzel ama yazıları çok küçük görmekte zorlanıyorum biraz büyütürseniz iyi olyur ama yine de saolun
ya bunun kısası yokmu
eline sağlık
saoL .. <3 <3
işallah bunlar doğrudur
çok uzun ama guzel
çok uzun yaaaaaaa kısa olsa daha iiiiiii olurdu
sanata saygı duyulmayan bir dünyada yaşıyoruz ne yazıkki sanata saygı yerine sanatla ilgilenenlerle dalga geçiyoruz gelecekte torunlarımıza ve çocuklarımıza bırakacağımız bir geçmişimiz vardı şimdi onuda kaybediyoruz …;( (sanata sanatçıya saygı)
offfff yaz yaz bitmezzzzzzzzzzzz…..:)
eee aRkadASSS yazzz yaazz ölMEzsin merak etme cccookk nazlısınz heeee
bence güzel olumuş
bence güzel olmuş
ya fatma hanım kelimelerin küçük olduğunu belirtmişiniz. kopyala bu yazıyı microsoft word’den büyült.
bencede çok güzel ama çok uzun kısası olsa daha iii
olurdu yinede thx
çok güzel olmuş keşke biraz daha kısa olsaydı
BU SİTEDE VE YAZIDA EMEGİ GEÇEN HERKESE TEŞEKKÜRÜ BİR BORÇ SAYIYORUM ALLAH RAZI OLSUN BAŞARILARINIZIN DEVAMINI DİLERİM…
ya bence biraz daha kısa olsaydı daha iyi olurdu ama yinede teşekkürler………………………
gerçekten hayatı çok karmaşık
çok uzun xS ama guzel paylasım için thx ^^
)
ya valla çok sağolun ödevime çok yardımcı oldunuz teşekkürlerrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrr
ÇOK GÜZEL AMA BANA EDEBİ KİŞİLİĞİ LAZIM…BU ÖDEVİ VEREN HOCALARI ŞİDDETLE KINIYORUM…
edebi kişiliqi yazının içinde qizli anlayarak okuyanın çok şey bulacaqına inanıorum ben…